Paccekabuddha.Net

พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าผู้ประพฤติอยู่ผู้เดียวเหมือนนอแรด๑๐ (ซึ่งมีอันเดียว) ดังที่ปรากฏใน
ขัคควิสาณสูตร กล่าวถึงประโยชน์ของการเที่ยวไปคนเดียวด้วยคาถาที่มีคำไพเราะกินใจ เช่น
“บุคคลยกโทษในสัตว์ทุกจำพวก
ไม่เบียดเบียนสัตว์หนึ่งสัตว์ใดในบรรดาสัตว์เหล่านั้น
ไม่ต้องการบุตร(แล้ว) จะพึงต้องการสหายจากไหนเล่า
จึงประพฤติอยู่ผู้เดียวเหมือนนอแรด”๑๑
“พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าละทิ้งหมู่ มีขันธ์๑๒ เกิดดีแล้ว

มีดอกบัว (คือธรรม) เป็นผู้ยิ่งใหญ่

อยู่ในป่าตามความชอบใจได้

เหมือนนาคะ๑๓ ละทิ้งโขลงแล้วอยู่ในป่าได้ตามชอบใจ
จึงประพฤติอยู่ผู้เดียวเหมือนนอแรด”๑๔
การบรรลุธรรมของพระปัจเจกพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแต่ไม่อาจสอนให้ผู้อื่นรู้

…Click here to read more

ในคัมภีร์มังคลัตถทีปนีระบุว่า พระเจ้าอชาตศัตรู แม้ได้กระทำอนันตริยกรรม ปิตุฆาตก็ยัง
จะได้สำเร็จปัจเจกโพธิญาณเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าพระนามว่า ชีวิตวิเสส แม้ก่อนที่
พระเทวทัตจะถูกแผ่นดินสูบ ได้ขอถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งด้วยกระดูกคาง
พร้อมด้วยลมหายใจ อานิสงส์นั้นทำให้ได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าในอนาคต พระนามว่า พระ
อัฏฐิสสระ ๑๖
เมื่อพระอานนท์ทูลถามพระพุทธเจ้าว่า “พระปัจเจกพุทธเจ้า…ผู้เป็นนักปราชญ์
อุบัติขึ้นเพราะเหตุอะไร? ” พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า “ธีรชนผู้สั่งสมกุศลไว้ในพระพุทธเจ้า
องค์ก่อน ๆ ยังไม่ได้ความหลุดพ้นจากกิเลส…มีความสลดใจเป็นตัวนำ ถึงจะเว้นจากคำสอน
ของพระพุทธเจ้าก็บรรลุปัจเจกโพธิญาณได้…ในโลกทั้งปวง๑๗ ยกเว้นเราเสียแล้วไม่มีใคร
เสมอกับพระปัจเจกพุทธเจ้าได้เลย๑๘ การปรารถนาเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะต้องบำเพ็ญ
บารมีและเป็นเวลายาวนานมาก แต่ถ้าปรารถนาความเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ใช้เวลาการ
บำเพ็ญบารมีเพียงครึ่งเดียวของความปรารถนาเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น
ดังนั้น ผู้วิจัยจึงมีความสนใจที่จะศึกษาในความหมาย ความเป็นมา องค์ธรรม
สถานภาพและบทบาทของพระปัจเจกพุทธเจ้าว่า เพราะเหตุใด ท่านจึงไม่สอนและตั้งศาสนา
เหมือนพระพุทธเจ้า เมื่อเปรียบกับพระอรหันต์เป็นที่นิยมกล่าวถึงมากกว่าพระปัจเจกพุทธเจ้า
ทั้งที่พระปัจเจกพุทธเจ้าบำเพ็ญบารมีมากกว่า และพระพุทธศาสนาเถรวาท มองภาพลักษณ์
ของพระปัจเจกพุทธเจ้าอย่างไร

…Click here to read more

๑.๓ ขอบเขตการวิจัย
ผู้วิจัยได้จำกัดการศึกษาเกี่ยวกับพระปัจเจกพุทธเจ้า เฉพาะในพระไตรปิฎก
เถรวาท โดยจะเน้นศึกษาข้อมูลในพระสุตตันตปิฎกเป็นหลัก สำหรับเอกสารที่ใช้ศึกษาจะใช้
พระไตรปิฎกของเถรวาทฉบับภาษาบาลีและภาษาไทย ดังนี้
๑) มหาจุฬาเตปิฏกํ ๒๕๐๐ พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาวิทยาลัยมหาจุฬา-
ลงกรณราชวิทยาลัย
๒) พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
๓) พระไตรปิฎกพร้อมอรรถกถาแปล ชุด ๙๑ เล่ม ฉบับมหาวิทยาลัยมหามกุฏ-
ราชวิทยาลัย

…Click here to read more

๑.๕.๖ พระปัจเจกพุทธเจ้า หมายถึง ท่านผู้ตรัสรู้เฉพาะตัว ผู้เดียว โดยมิได้อาศัย
คำสอนจากผู้อื่น พระปัจเจกพุทธเจ้าตรัสรู้ได้เอง แต่ไม่อาจสอนบุคคลอื่นให้ตรัสรู้ตามได้
มีคุณพิเศษต่ำกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เหนือกว่าพระสาวก การสำเร็จปัจเจกโพธิ
หมายถึง บารมีที่ทำให้สำเร็จเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้ตรัสรู้ได้เอง
๑.๕.๗ องค์ธรรม หมายถึง ส่วนของธรรม องค์ประกอบของการบรรลุธรรมคือ
หลักธรรมที่ช่วยการปฏิบัติเพื่อการบรรลุธรรมของพระปัจเจกโพธิสัตว์ อันเป็นทางนำไปสู่
การสำเร็จเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า
๑.๖ ทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
๑.๖.๑ พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต) กล่าวถึงพระปัจเจกพุทธเจ้าไว้ในหนังสือ
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ว่า “พระปัจเจกพุทธะ คือ พระพุทธเจ้าประเภท
หนึ่ง ซึ่งตรัสรู้เฉพาะตัว มิได้สั่งสอนผู้อื่น พระพุทธะแบ่งได้ ๓ คือ ๑) พระพุทธเจ้า ท่าน
ผู้ตรัสรู้เอง และสอนผู้อื่นให้รู้ตาม (บางทีเรียก พระสัมมาสัมพุทธะ) ๒) พระปัจเจกพุทธะ
ท่านผู้ตรัสรู้เองจำเพาะผู้เดียว (บางทีเรียก พระสัมพุทธะ) ๓) พระอนุพุทธะ ท่านผู้ตรัสรู้
ตามพระพุทธเจ้า (เรียกอีกอย่างว่า สาวกพุทธะ บางแห่งจัดเป็น ๔ คือ (๑) สัพพัญญูพุทธะ

…Click here to read more

สำเร็จเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ยกหัตถ์ลูบเศียร เพศคฤหัสถ์อันตรธาน เพศบรรพชิตปรากฏขึ้น
แทน เกศาที่ยาว เหลือ ๒ องคุลี นุ่งสบงทรงจีวรเหลืองอ่อนย้อมด้วยน้ำฝาด คาดประคดอก
งามสง่า ดุจสายฟ้าบนผ้าสังฆาฏิสีแดงสดซึ่งพาดอยู่บนไหล่ซ้าย ส่วนที่บ่าขวาพาดผ้าบังสุกุล
จีวรมีสีดุจเมฆ คล้องบาตรสีปีกแมลงทับ เหาะขึ้นไปบนอากาศ แสดงพระธรรมเทศนา
เล็กน้อย แล้วเหาะลอยไปสถิต ณ เงื้อมเขานันทมูลกะ ตามสมควรแก่พระปัจเจกพุทธเจ้า”๒๑
๑.๖.๔ พระมหาดุสิต แสวงวงศ์ ได้ศึกษาพระปัจเจกพุทธเจ้าในพระไตรปิฎก
พบว่า “พระปัจเจกพุทธเจ้า ตรัสรู้เฉพาะพระองค์เอง เข้าถึงความรู้แจ้งโดยมิได้พึ่งพาอาศัย
การสอนจากผู้อื่น ให้ผู้อื่นตรัสรู้ตามไม่ได้ เนื่องจากความรู้แจ้งธรรมมีขอบเขตจำกัด รู้แต่
สามัญลักษณะของสิ่งทั้งหลาย พระปัจเจกพุทธเจ้ารู้อริยสัจ ๔ ก็จริง แต่ไม่รู้ถึงเหตุและปัจจัย
ส่วนพระพุทธเจ้าทรงทราบ พระปัจเจกพุทธเจ้าไม่สามารถทำหลักธรรมที่บรรลุให้เป็น
สูตรธรรม ยกขึ้นแสดงได้เหมือนพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าตรัสรู้ โดย
โดดเดี่ยว เหตุนั้นจึงได้ชื่อว่า พระปัจเจกพุทธเจ้า ได้บรรลุความแตกฉานในอิทธิฤทธิ์และ
สมาบัติทั้งหมด ต่ำกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สูงกว่าสาวก แต่ท่านทั้งสามได้รับการกล่าวถึง
พร้อม ๆ กันเสมอในคัมภีร์พระพุทธศาสนาและอรรถกถาต่าง ๆ ”๒๒
๑.๖.๕ จำเนียร ทรงฤกษ์ กล่าวถึงพระปัจเจกพุทธเจ้าไว้ในหนังสือ ชีวประวัติ

…Click here to read more